Techniki wywiadu śledczego w praktyce - trening prowadzenia przesłuchań i oceny wiarygodności zeznań

Komentarz ideologiczny:
Praktycy czynności śledczo-dochodzeniowych, czyli policjanci, detektywi i prokuratorzy na drodze swoich doświadczeń zawodowych (licznych przesłuchań) określili w intuicyjny, naturalny sposób dwie kategorie przesłuchiwanych (podejrzanych i świadków). Podział ten klasyfikuje przesłuchiwanych na: przesłuchiwanych skłonnych do współpracy (ekspresja lęku lub konformizmu), oraz przesłuchiwanych nieskłonnych do współpracy (ekspresja biernego oporu i nonkonformizmu). Zarówno w stosunku do jednych jak i do drugich stosuje się inne techniki psychologiczne w przesłuchaniach. W oparciu o obserwację, analizę i meta-analizę, psychologowie specjalizujący się w psychologii sądowej i kryminalistyce, dokonali naukowej, a nade wszystko praktycznej ilustracji tychże technik.

Pomijając (na razie) cząstkowe techniki motywowania podejrzanego lub świadka do zeznań, można wyróżnić dwie generalne strategie prowadzenia przesłuchań. Pierwsza z nich, zalecana w stosunku do przesłuchiwanego nieskłonnego do współpracy, przyjmującego postawę biernego oporu lub arogancji, to amerykańska technika Buckleya. Druga strategia, mająca zastosowanie w stosunku do przesłuchiwanego skłonnego do współpracy, to brytyjska technika Baldwina. Ogólnie można powiedzieć, że pierwsza z nich, czyli technika Buckleya, opiera się na otwartej presji, psychomanipulacji, podstępie i bluffie. Technika Baldwina opiera się natomiast na dobrym przygotowaniu, planowaniu i wyższych umiejętnościach społecznych przesłuchującego. Zakłada budowanie relacji, personalnej więzi i wyklucza nawet demonstrację osobistej niechęci oraz agresji werbalnej przesłuchującego.  W koncepcji Baldwina celem jest  subtelne (nie ostentacyjne) wywołanie konfliktu intrapsychicznego w sferze emocjonalnej i wolicjonalnej podejrzanego. Wytopienie w jego psychice amalgamatu sprzecznych uczuć. Pomieszanie lęku z agresją, agresji z bezradnością, bezradności z poczuciem winy itd. Ten właśnie dysonans stanowi o ukrytej sile presji.
Dwie powyższe strategie zawierają ok.15 technik psychologicznych, mających praktyczne zastosowanie w dialogu przesłuchania. Ponadto na podstawie badań stwierdzono, że najlepsi, najbardziej efektywni oficerowie w jednym przesłuchaniu w stosunku do jednego podejrzanego stosują średnio 5,62 techniki, spośród 15-stu im znanych. Tak, więc można wnioskować, że efektywność przesłuchiwania, zależy m. in. od bogatego repertuaru technik dialogu i zdolności kierowania nastrojem emocjonalnym w zmiennych warunkach wywiadu poznawczego.
Trening ten, zawiera w swej treści adaptację wyłącznie nieinwazyjnych technik zawartych w dwóch ogólnych strategiach, jak również szereg innych mechanizmów przesłuchiwania, opartych na sprawdzonych modelach służb specjalnych.

Uczestnicy treningu:
Stosowny personel, którego rola zawodowa obejmuje m. in. prowadzenie przesłuchań i weryfikację autentyczności zeznań. Przesłuchiwanie podejrzanych i świadków. Departamenty rewizyjne w bankach, departamenty bezpieczeństwa, detektywi bankowi, pracownicy działów windykacji, personel wymiaru sprawiedliwości i organów ścigania.

Efekty treningu:
Poszerzenie u uczestników ich osobistego repertuaru technik przesłuchiwania podejrzanych i świadków, diagnozy kłamstwa i bluffu,diagnozy typu układu nerwowego i aranżacji optymalnej, zindywidualizowanej strategii przesłuchania do „czułych punktów osobowości.”. Socjotechniki rozbijania zmowy milczenia w strukturach organizacji  przestępczej.

Czas treningu:
16 godzin dydaktycznych (dwa dni) lub 8 godzin dydaktycznych (jeden dzień bez wariografu)   

PROGRAM RAMOWY

1. Runda otwarcia

• przedstawienie prowadzącego i wskazanie na cele treningu

2. Psychologia presji w komunikacji 5-kanałowej

• wpływ kodów komunikacji na układ nerwowy odbiorcy; wpływ słów, składni i form gramatycznych, emisji głosu, ekspresji ciała, wpływ kształtów i barw
• wnioski, sugestie adaptacyjne i ćwiczenia symulacyjne

3. Warunkowanie klasyczne i instrumentalne w procesie przesłuchiwania

• rozwinięcie systemu kar i nagród psychologicznych w dialogu
• wywoływanie stanów bezradności(hamowanie transmarginalne)
• wnioski, sugestie adaptacyjne i ćwiczenia symulacyjne

4. Diagnoza typu układu nerwowego przesłuchiwanego, a styl podejścia

• matryca C.G.Junga, a dymensja temperamentalna
• diagnoza psychopatii typu kalkulatywnego („Zespół Chłodu”)
• diagnoza psychopatii typu impulsywnego
• style podejścia wobec diagnozy typu
• diagnoza motywów kobiet i mężczyzn, a indywidualny do płci styl podejścia
• psychologia uwiedzenia, zemsty i odwetu(antrakt)
• wnioski, sugestie adaptacyjne i ćwiczenia symulacyjne

5. Modele taktyki i techniki retoryczne w przesłuchaniach

• taktyka wywiadu poznawczego z rozróżnieniem statusu winnego i podejrzanego
• ćwiczenia symulacyjne z wykorzystaniem arkuszy coachingowych

6. Techniki podstępne (intryga, bluff i scenariusze technik wiązanych)

• dramatyczny trójkąt Karpmana
• rozgrywka 1/1 model KGB
• rozgrywka 2/1 model OSS-CIA
• rozgrywka 3/1 model FBI

7. Trening detekcji kłamstwa i bluffu wspomagany badaniem wariograficznym trening z użyciem wariografu

• test cyfrowy
• analiza kodów mimiki i emisji głosu
• ćwiczenia detekcji naturalnej
• test pokerowy KGB (detekcja kłamstwa w mikrosygnałach głosu i mimiki)